با اينكه اين مؤاخذه به حسب حكمى كه تك تك افراد دارند هرگز صحيح نيست ، پس معلوم مىشود اجتماع هم براى خود كينونتى دارد و ما در سابق ( يعنى در جلد دوم اين كتاب آنجا كه درباره احكام اعمال بحث مىكرديم ) مطالبى در اين باره ايراد كرديم . آيه مورد بحث كه خطاب را متوجه رسول خدا ( ص ) كرده از اين بابت بوده كه آن جناب در جنگ « احد » صدمه ها ديد : زخمى در صورت مباركش وارد آمد ، دندانهاى شريفش شكست ، مسلمانانى كشته و زخمى شدند و خود آن جناب مستحق چنين مصائبى نبود ، چون پيامبرى معصوم بود . مع ذلك در اين آيه مصائب را مستند به خود آن حضرت كرده و در آياتى ديگر مستند به مجتمع مسلمانان نموده و توجيهش اين است كه آنجا كه مصائب به مجتمع نسبت داده شده ، چون كه مجتمع فرمان خدا و رسول را مخالفت كردند و اين مخالفت باعث سيئه و مصيبت شد : مصيبت و سيئه اى كه دست مجتمع آن را به بار آورد ، مجتمعى كه آن جناب هم در آن قرار داشت و آنجا كه به شخص شريف آن حضرت نسبت داده شده است . لذا از اين رو است كه آن جناب مسئوليتى را قبول فرموده كه از همان آغاز كار معلوم بود كه اين مصائب و سيئات را در پى دارد و آن مسئوليت نبوت و دعوت بشر به سوى خداى تعالى است بر بصيرت ، پس اين مصائب در حقيقت نسبت به آن جناب جنبه محنت الهيه و نعمتى را دارد كه صاحبش را به درجاتى بالا مىبرد . و اين تنها امت اسلام نيست كه قرآن كريم مصائبش را مستند به خودش مىداند بلكه از نظر قرآن كريم هر مصيبتى و بلائى كه بر هر قومى نازل شود ، مستند به اعمال آن قوم است و ما ايمان داريم كه قرآن كريم جز به حق نظر نمىدهد و از نظر قرآن آنچه خيرات و حسنات به قومى برسد از ناحيه خداى سبحان است . بله در اين ميان آيات ديگرى هست كه چه بسا پاره اى از حسنات را تا اندازه اى به اعمال انسانها نسبت دهد ، از آن جمله آيات زير است ، توجه بفرمائيد : « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ » « 1 » ، « وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَكانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ » « 2 » ،

--> ( 1 ) و اگر جمعيتها ايمان مىآوردند و از خدا مىترسيدند ، ما ، در بركاتى از آسمان راى به رويشان مىگشوديم . « سوره اعراف ، آيه 96 » . ( 2 ) ما بعضى از آنان راى بعد از آنكه صبر كردند و به آيات ما يقين داشتند ، امامانى قرار داديم كه به امر ما هدايت كردند . « سوره سجده ، آيه 24 » .